Cách quyết toán thuế cho người làm nghề tự do

Người làm nghề tự do nhận thù lao từ các công ty trong nước thường bị khấu trừ 10% mỗi lần, và phần lớn được hoàn lại một khoản đáng kể khi quyết toán cuối năm. Lý do rất đơn giản: 10% trừ trên từng lần nhận tiền, còn thuế thật tính trên cả năm, sau khi đã trừ 186 triệu đồng giảm trừ bản thân.

Nhưng “nghề tự do” là cái tên chung cho mấy kiểu thu nhập khác nhau, và mỗi kiểu có đường đi riêng. Bài này giúp bạn xác định mình thuộc kiểu nào trước, rồi mới tới cách quyết toán.

Bạn thuộc kiểu nghề tự do nào

Kiểu	Ví dụ	Ai lo thuế
Nhận thù lao từ tổ chức trong nước, không ký hợp đồng lao động	Cộng tác viên viết bài, thiết kế theo dự án, dịch thuật, giảng dạy thỉnh giảng	Tổ chức trả tiền khấu trừ 10%, bạn quyết toán cuối năm
Nhận tiền từ khách hàng hoặc nền tảng ở nước ngoài	Làm qua các nền tảng việc làm quốc tế, khách hàng nước ngoài chuyển khoản	Không ai ở Việt Nam khấu trừ, bạn tự khai
Tự kinh doanh có tổ chức	Mở tiệm online, bán sản phẩm tự làm, đăng ký hộ kinh doanh	Bạn khai theo quy định về hộ, cá nhân kinh doanh

Nhiều người thuộc cùng lúc hai kiểu. Không sao, mỗi phần thu nhập đi theo đường của nó. Kiểu thứ ba không quyết toán như tiền công mà theo nhóm doanh thu, ngưỡng không phải nộp thuế là 1 tỷ đồng mỗi năm, xem bài hướng dẫn hộ kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai. Phần còn lại của bài này nói về hai kiểu đầu.

Khấu trừ 10% và ngưỡng 5 triệu mới

Với kiểu thứ nhất, tổ chức trả tiền khấu trừ 10% cho mỗi lần chi trả từ 5 triệu đồng trở lên, áp dụng từ 01/7/2026. Trước đó mốc là 2 triệu đồng. Khoản dưới 5 triệu thì không bị trừ, trừ khi bạn đề nghị.

Nghe thì có lợi, nhưng có một mặt trái cần biết: người có thu nhập cao mà nhận nhiều khoản nhỏ dưới 5 triệu thì trong năm bị trừ ít, đến khi quyết toán có thể phải nộp thêm. Đừng để cuối năm bị bất ngờ.

Vì sao người làm tự do thường được hoàn nhiều

Khấu trừ 10% là tính trên toàn bộ khoản nhận, chưa trừ đồng giảm trừ nào. Còn khi quyết toán, bạn được trừ 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân, tức 186 triệu đồng cả năm, cộng người phụ thuộc nếu có, rồi mới áp biểu lũy tiến bắt đầu từ 5%.

	Chị An	Anh Bình
Tổng thù lao cả năm từ các công ty trong nước	180.000.000	300.000.000
Đã bị khấu trừ 10%	18.000.000	30.000.000
Giảm trừ bản thân cả năm	− 186.000.000	− 186.000.000
Thu nhập tính thuế cả năm	0	114.000.000
Thuế thật, 5% cho phần đến 120 triệu	0	5.700.000
Được hoàn	18.000.000	24.300.000

Hai ví dụ giả định mọi khoản đều từ 5 triệu trở lên nên bị trừ đủ 10%, không có người phụ thuộc, không đóng bảo hiểm. Con số hoàn lên tới hàng chục triệu đồng, đủ lý do để dành một buổi tối làm hồ sơ. Kiểm tra với số liệu của mình bằng công cụ tính thuế thu nhập cá nhân.

Các bước quyết toán cho người làm tự do

Bước 1: Gom chứng từ khấu trừ từ từng nơi

Mỗi tổ chức đã trừ 10% phải lập chứng từ khấu trừ cho phần của họ. Xin đủ trước khi làm tờ khai, cách xin ở bài cách lấy chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân.

Bước 2: Tổng hợp cả những khoản không bị trừ

Cộng thêm các khoản dưới 5 triệu không bị trừ, và các khoản nhận từ nước ngoài nếu có. Khoản bằng ngoại tệ thì quy đổi ra đồng theo tỷ giá ngày nhận tiền, giữ lại bảng tổng hợp thu nhập mà nền tảng cấp để làm bằng chứng.

Bước 3: Đối chiếu với dữ liệu trên eTax Mobile

Phần tra cứu thông tin quyết toán liệt kê các nơi đã khai thu nhập và số thuế đã khấu trừ cho bạn. Nơi nào thiếu thì nhắc họ khai bổ sung, vì hồ sơ lệch dữ liệu sẽ không được hoàn tự động.

Bước 4: Lập tờ khai tự quyết toán

Khai đủ người phụ thuộc đã đăng ký, và các khoản chi khám chữa bệnh, giáo dục nếu có hoá đơn hợp lệ. Hai khoản chi này mới được trừ từ quy định năm nay, tối đa 23 triệu và 24 triệu đồng mỗi năm. Các bước bấm ở bài tự quyết toán thuế trên eTax Mobile.

Bước 5: Đề nghị hoàn hoặc nộp thêm

Nộp thừa thì chọn hoàn vào tài khoản đứng tên bạn, hồ sơ khớp dữ liệu thường xử lý tự động trong khoảng 3 ngày làm việc, chi tiết ở bài hướng dẫn nhận tiền hoàn thuế thu nhập cá nhân. Nộp thiếu thì nộp phần còn lại qua ngân hàng liên kết. Hạn chót là cuối tháng 4 năm sau.

Riêng thu nhập từ nước ngoài

Cá nhân cư trú tại Việt Nam phải khai thuế trên thu nhập phát sinh cả trong và ngoài nước. Khách hàng hay nền tảng ở nước ngoài không khấu trừ thuế Việt Nam cho bạn, nên việc khai là của bạn.

Nói thật để bạn khỏi bị dẫn sai: đây là chỗ hướng dẫn trên mạng đang rối nhất. Phần lớn bài viết vẫn trích các thông tư đã bị thay từ 01/7/2026, và các nguồn chưa thống nhất việc xếp khoản này vào tiền công hay thu nhập kinh doanh, trong khi hai cách xếp dẫn tới cách tính khác nhau. Trước khi khai lần đầu, hãy hỏi cơ quan thuế đang quản lý bạn cách xếp loại và kỳ khai cho trường hợp của mình. Tra cơ quan đó theo bài tra cứu cơ quan thuế quản lý.

Câu hỏi thường gặp

Người làm tự do có bắt buộc quyết toán không?

Bắt buộc nếu bạn có số thuế phải nộp thêm. Nếu số đã bị trừ lớn hơn số phải nộp mà bạn không đề nghị hoàn thì không bắt buộc, nhưng khi đó bạn tự bỏ khoản tiền có thể lấy lại.

Vừa đi làm chính thức vừa nhận việc ngoài thì sao?

Nếu phần việc ngoài bình quân không quá 15 triệu đồng mỗi tháng và đã bị trừ 10%, bạn vẫn ủy quyền được cho nơi làm chính và không phải quyết toán phần việc ngoài. Vượt mốc đó thì tự quyết toán gộp cả hai. Xem bài ủy quyền quyết toán thuế.

Có cách nào để không bị trừ 10% ngay từ đầu không?

Nếu ước tính thu nhập cả năm sau giảm trừ gia cảnh chưa tới mức chịu thuế, bạn làm cam kết theo mẫu 08/CK-TNCN gửi nơi trả tiền. Cách làm và lưu ý ở bài cách lấy lại 10% thuế bị khấu trừ.