Cách chọn tính thuế theo doanh thu hay lợi nhuận cho hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ tới 3 tỷ đồng được chọn một trong hai cách tính thuế thu nhập cá nhân: theo tỷ lệ trên phần doanh thu vượt 1 tỷ, hoặc theo lợi nhuận, tức doanh thu trừ chi phí hợp lý rồi nhân 15%. Trên 3 tỷ đồng thì bắt buộc tính theo lợi nhuận. Với phần lớn hộ bán hàng hóa, cách tính theo doanh thu thường rẻ hơn, trừ khi lãi thật sự rất mỏng.

Câu hỏi này không có một đáp án đúng cho mọi hộ, và ai trả lời chắc nịch mà không hỏi bạn lãi bao nhiêu thì nên cẩn thận. Bài này đưa ra công thức của hai cách, một bảng tính sẵn mức lợi nhuận hòa vốn để bạn tự so, và những cái giá phải trả khi chọn tính theo lợi nhuận.

Hai cách tính khác nhau ở đâu

Tiêu chí	Theo doanh thu	Theo lợi nhuận
Công thức thuế thu nhập cá nhân	(Doanh thu năm trừ 1 tỷ) nhân tỷ lệ theo ngành	(Doanh thu trừ chi phí hợp lý) nhân thuế suất
Mức thuế	0,5% tới 5% tùy ngành	15% với doanh thu tới 3 tỷ; 17% từ trên 3 tỷ tới 50 tỷ; 20% trên 50 tỷ
Ai được áp dụng	Hộ trên 1 tỷ tới 3 tỷ	Hộ trên 1 tỷ tới 3 tỷ tự chọn; hộ trên 3 tỷ bắt buộc
Sổ sách	Sổ doanh thu	Sổ doanh thu, chi phí, hàng hóa và tiền, kèm chứng từ
Quyết toán năm	Không	Có, mẫu 02/CNKD-TNCN-QTT

Thuế giá trị gia tăng thì giống nhau ở cả hai cách: tính trên toàn bộ doanh thu nhân tỷ lệ theo ngành. Chọn cách nào cũng không làm thay đổi phần này, nên khi so sánh chỉ cần nhìn vào thuế thu nhập cá nhân.

Hai ví dụ cho hai kết quả ngược nhau

Cửa hàng tạp hóa, doanh thu 1,2 tỷ đồng, lãi khoảng 10%. Theo doanh thu: phần vượt 1 tỷ là 200 triệu, nhân 0,5%, bằng 1 triệu đồng. Theo lợi nhuận: lãi 120 triệu nhân 15%, bằng 18 triệu đồng. Chênh gần hai mươi lần, và thuế giá trị gia tăng 12 triệu thì như nhau ở cả hai cách.

Hộ làm dịch vụ không gắn với hàng hóa, tỷ lệ 2%, doanh thu 2,5 tỷ đồng, chi phí có chứng từ 2,4 tỷ. Theo doanh thu: phần vượt 1 tỷ là 1,5 tỷ, nhân 2%, bằng 30 triệu đồng. Theo lợi nhuận: lãi 100 triệu nhân 15%, bằng 15 triệu đồng. Lần này cách tính theo lợi nhuận rẻ bằng một nửa.

Hai hộ, hai kết quả trái ngược. Bạn có thể nhập doanh thu và chi phí của mình vào công cụ tính thuế hộ kinh doanh để so hai cách ngay. Điều quyết định không phải là doanh thu lớn hay nhỏ, mà là tỷ suất lãi so với tỷ lệ thuế của ngành.

Bảng lợi nhuận hòa vốn giữa hai cách

Nếu lợi nhuận cả năm của bạn thấp hơn con số trong bảng, cách tính theo lợi nhuận có lợi hơn. Cao hơn thì cách tính theo doanh thu có lợi hơn. Con số được tính bằng: (doanh thu trừ 1 tỷ) nhân tỷ lệ ngành, rồi chia cho 15%.

Doanh thu năm	Hàng hóa, tỷ lệ 0,5%	Sản xuất, dịch vụ gắn hàng hóa, tỷ lệ 1,5%	Dịch vụ, tỷ lệ 2%
1,5 tỷ	16,7 triệu	50 triệu	66,7 triệu
2 tỷ	33,3 triệu	100 triệu	133,3 triệu
3 tỷ	66,7 triệu	200 triệu	266,7 triệu

Nhìn cột hàng hóa sẽ thấy ngay: một cửa hàng doanh thu 2 tỷ chỉ có lợi khi chọn tính theo lợi nhuận nếu cả năm lãi dưới 33 triệu đồng, tức chưa tới 2% doanh thu. Hiếm hộ bán lẻ nào lãi mỏng đến thế mà vẫn duy trì được. Ngược lại, ngành dịch vụ có tỷ lệ cao hơn nên ngưỡng hòa vốn rộng hơn nhiều.

Bốn bước để tự quyết định

Bước 1: Tính lợi nhuận có chứng từ của năm trước

Lấy doanh thu cả năm trừ những khoản chi có hóa đơn hoặc chứng từ: nhập hàng, thuê mặt bằng, lương, điện nước, vận chuyển. Khoản chi không có giấy tờ thì bỏ ra ngoài. Đây mới là con số dùng để so, không phải số lãi ước chừng trong đầu.

Bước 2: Tính thuế thu nhập cá nhân theo cả hai cách

Cách một: (doanh thu trừ 1 tỷ) nhân tỷ lệ ngành. Cách hai: lợi nhuận có chứng từ nhân 15%. Hộ nhiều ngành thì tính riêng từng ngành cho cách một rồi cộng lại.

Bước 3: Cộng chi phí tuân thủ của cách tính theo lợi nhuận

Tính theo lợi nhuận đòi hỏi bộ sổ đầy đủ, lưu chứng từ từng khoản chi và quyết toán năm. Nếu phải thuê người làm sổ hoặc mua phần mềm, hãy cộng chi phí đó vào để xem phần tiết kiệm thuế còn lại bao nhiêu. Mẫu sổ cho từng cách có ở bài cách ghi sổ doanh thu và chi phí cho hộ kinh doanh.

Bước 4: Đăng ký phương pháp ngay từ kỳ khai đầu năm

Chọn xong thì thể hiện ngay trên tờ khai kỳ đầu tiên của năm, vì tờ khai 01/CNKD có phần riêng cho từng cách tính. Theo các hướng dẫn hiện hành, nếu bạn không chọn thì mặc định áp dụng cách tính theo doanh thu. Cách khai từng quý có ở bài cách kê khai thuế theo quý cho hộ kinh doanh.

Những ràng buộc khi chọn tính theo lợi nhuận

• Không đổi qua đổi lại hằng năm. Các nguồn hướng dẫn hiện dẫn rằng phương pháp đã chọn phải áp dụng ổn định trong hai năm liên tục. Hỏi cơ quan thuế quản lý trước khi định đổi.
• Khai tạm nộp theo quý rồi quyết toán. Số thuế thu nhập cá nhân mỗi quý chỉ là tạm tính. Hết năm lập tờ khai quyết toán 02/CNKD-TNCN-QTT, hạn theo các hướng dẫn hiện hành là 31/3 năm sau.
• Vượt 3 tỷ thì không còn quyền chọn. Hộ có doanh thu năm 2026 vượt 3 tỷ đồng sẽ phải chuyển sang tính theo lợi nhuận từ năm 2027.

Hộ lãi mỏng mà doanh thu lớn, lại có nhu cầu hạch toán bài bản, có thể cân nhắc thêm phương án chuyển lên mô hình công ty. Bức tranh chung về thuế hộ kinh doanh có ở bài hướng dẫn thuế hộ kinh doanh và bán hàng online.

Câu hỏi thường gặp

Kinh doanh lỗ thì cách nào có lợi hơn?

Nếu lỗ thật và có đủ chứng từ, cách tính theo lợi nhuận cho thuế thu nhập cá nhân bằng 0, còn cách tính theo doanh thu vẫn phải nộp trên phần vượt 1 tỷ. Thuế giá trị gia tăng thì vẫn nộp ở cả hai cách.

Tính theo lợi nhuận có được trừ mốc 1 tỷ không?

Mốc trừ 1 tỷ đồng gắn với cách tính theo tỷ lệ trên doanh thu. Tính theo lợi nhuận thì thu nhập tính thuế là doanh thu trừ chi phí hợp lý, rồi nhân thuế suất 15%, 17% hoặc 20% tùy quy mô doanh thu.

Hộ dưới 1 tỷ có cần chọn phương pháp không?

Không. Hộ từ 1 tỷ trở xuống không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, chỉ cần ghi sổ doanh thu và thông báo doanh thu mỗi năm, như trong bài hướng dẫn hộ kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai.